Birinci yaş gününden sonra birçok aile biraz rahatlar: En hızlı yıl bitti, artık her şey daha yavaş ilerleyecek. Sonra bir gün iki yaşındaki fotoğrafı birinci yaşınkiyle yan yana koyarsınız ve bebek gitmiştir. Yerine uzun bacaklı, kendi fikirleri olan ve fotoğrafta hangi tişörtü giyeceğine kendisi karar veren biri gelmiştir.

Bu yazıda 12-36 ay arasını ay ay değil, gelişim alanlarına göre ele alıyoruz: hareket, dil, sosyal ve duygusal gelişim, günlük beceriler. Bilgiler CDC'nin "Learn the Signs. Act Early." kontrol listelerinden, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) yürüme verilerinden, Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) ve İngiltere'nin sağlık hizmeti NHS'nin rehberlerinden derlendi. Hepsi tipik aralıklardır, hedef değil. Her çocuk kendi hızında gelişir ve çocuğunuzla ilgili soruların doğru adresi çocuk doktorunuzdur.

12-36 ay neden inişli çıkışlı görünür

İlk yıl düz bir yokuş gibiyse, sonraki iki yıl merdiven gibidir. Birkaç nedeni var:

  • Beceriler dalga dalga gelir. Birçok ebeveyn, yürümeye ya da tırmanmaya yüklenen çocuğun bir süre yeni kelime öğrenmeye ara verdiğini, sonra birden bir sürü kelimeyle geri döndüğünü fark eder.
  • Listeler çoğunluğu anlatır. CDC listelerindeki her madde, o yaştaki çocukların en az %75'inin yapabildiği bir beceridir. Yani sağlıklı çocukların bir kısmı hâlâ bir iki madde üzerinde çalışıyordur.
  • Mizaç fark yaratır. Temkinli çocuklar bir beceriyi haftalarca izleyip sonra ilk denemede düzgünce yapar. Cesur olanlar yüksek sesle dener ve sık düşer.
  • Kardeşler de etkiler. Abisi ya da ablası olan çocuklar bazı şeyleri erken taklit eder, bazen de konuşma işini büyüğüne bırakır.

Hareket: ilk adımlardan çift ayakla zıplamaya

Hareket gelişimi bu iki yılda en kolay gözlenen alan. CDC listelerine göre kabaca şöyle ilerler:

  • 15. ay civarı: birkaç adımı tek başına atmak, en az iki küçük nesneyi üst üste koymak
  • 18. ay civarı: hiçbir yere tutunmadan yürümek, koltuğa ya da sandalyeye yardımsız çıkıp inmek
  • 24. ay civarı: koşmak, topa vurmak, birkaç basamağı destekle ya da desteksiz çıkmak
  • 30. ay civarı: iki ayağı birden yerden kaldırarak zıplamak, kapak çevirmek gibi elleriyle döndürme hareketleri yapmak
  • 36. ay civarı: çatal kullanmak, iri boncukları ipe dizmek

Yürümenin aralığı özellikle geniştir: DSÖ çalışmasında sağlıklı çocuklar 8,2 ile 17,6 ay arasında tek başına yürümeye başladı. Bu aralıkların nasıl okunacağını aylara göre bebek gelişimi yazımızda daha ayrıntılı anlattık.

Fotoğraf fikri: koridorda size doğru

Koridorun bir ucunda diz çökün, telefonu kendi göz hizanızda değil çocuğunuzun göz hizasında tutun. Adını seslenin ve size doğru gelirken arka arkaya kareler çekin. En güzel kare genellikle bir ayağın havada, kolların denge için açık olduğu karedir. Her ay aynı koridorda aynı kareyi çekerseniz, yürüyüşün adım adım oturduğu küçük bir film elde edersiniz.

Dil: ilk kelimelerden "neden" sorularına

Dil gelişimi, ailelerin en çok merak ettiği ve en çok karşılaştırdığı alandır. CDC listelerine göre tipik bir ilerleme şöyle:

  • 15. ay civarı: "anne" ve "baba" dışında bir iki kelime denemek, bir şey istemek için işaret etmek
  • 18. ay civarı: üç ya da daha fazla kelime denemek, "topu bana ver" gibi tek adımlı bir isteği el hareketi olmadan anlamak
  • 24. ay civarı: "su ver" gibi iki kelimeyi bir araya getirmek, sorulunca en az iki vücut bölümünü göstermek
  • 30. ay civarı: yaklaşık 50 kelime söylemek, "ben", "bana", "biz" gibi kelimeler kullanmak, "oyuncağı bırak ve kapıyı kapat" gibi iki adımlı istekleri yapmak
  • 36. ay civarı: en az iki karşılıklı sıradan oluşan kısa sohbetler, "kim", "ne", "nerede", "neden" soruları, sorulunca adını söylemek, çoğu zaman başkaları tarafından anlaşılmak

Her gün birlikte kitaba bakmak, gördüklerinizi yüksek sesle anlatmak ve çocuğun sözünü sabırla beklemek bu dönemde çok iş görür. Mükemmel telaffuz beklemeyin; üç yaşındaki bir çocuğun bazı sesleri karıştırması çok olağandır.

Fotoğraf fikri: kitapla yan yana

Çocuğunuz sevdiği bir kitaba bakarken yandan, onun yüksekliğinden çekin. Parmağı sayfadaki resmi gösterirken yakaladığınız kare, o dönemin kelimelerini hatırlatır. Fotoğrafın notuna o hafta en sık söylediği kelimeyi yazmak, yıllar sonra en çok güldüren detay olabilir.

Sosyal ve duygusal gelişim: "ben yaparım" dönemi

Bu iki yılda çocuk, kendisinin ayrı bir kişi olduğunu keşfeder. Keşfin sesi de genellikle yüksektir.

  • 15. ay civarı: sevdiği bir nesneyi size getirip göstermek, heyecanlanınca el çırpmak
  • 24. ay civarı: biri üzülünce ya da canı yanınca fark etmek, yeni bir durumda nasıl tepki vereceğini anlamak için yüzünüze bakmak
  • 30. ay civarı: diğer çocukların yanında, bazen de onlarla birlikte oynamak, "bak bana" diyerek yaptığını göstermek, oyuncak bebeği beslemek gibi hayal oyunları kurmak
  • 36. ay civarı: kreşte ya da bakıcıda vedalaştıktan sonra yaklaşık 10 dakika içinde sakinleşmek, diğer çocukların oyununa katılmak

Öfke nöbetleri bu yaşlarda çok yaygındır. Duygular büyük, onları anlatacak kelimeler henüz azdır. Sakinleşmeyi öğrenmek yıllar süren bir beceridir.

Fotoğraf fikri: bölmeden hayal oyunu

Çocuğunuz peluş ayıya görünmez çorba servis ederken araya girmeyin. Bir metre kadar yana oturun, onun hizasından ve kameraya bakmasını istemeden çekin. Bu kareler poz verilmiş gülümsemelerden çok daha iyi yaşlanır, çünkü telefona verdiği tepkiyi değil, o an kim olduğunu gösterir. Bayram sabahı yeni kıyafetle çekilen karede de önce onun seçtiği pozu, sonra sizin her ayki karenizi çekin.

Günlük beceriler: kaşıktan çatala

Bağımsızlık küçük ev işlerinde görünür. 18. ay civarında kaşık denenir, 24. ayda kaşıkla yemek oturur. 30. ay civarında bol pantolon ya da açık ceket gibi bazı giysiler kendi başına çıkarılır, 36. ayda bazıları giyilir ve çatal kullanılır. Bu becerilerin hepsi zaman ister ve ortalığı biraz dağıtır.

Fotoğraf fikri: kapının önünde ayakkabılar

Eve dönünce ayakkabılarını kendisi çıkarmaya çalışırken, her ay aynı kapının önünde ve aynı yandan bir kare çekin. Önce sizin yardımınızla, sonra tek başına; aynı ayakkabılığın yanında küçük ayakların nasıl büyüdüğü de ayrıca görünür.

Yaşa göre kısa özet

Yaş Hareket Dil Oyun ve bağımsızlık
15 ay birkaç adım tek başına anne ve baba dışında 1-2 kelime iki küçük nesneyi üst üste koyar
18 ay tutunmadan yürür 3 ya da daha fazla kelime dener kaşığı dener
24 ay koşar, topa vurur iki kelimeyi birleştirir başkası üzülünce fark eder
30 ay çift ayakla zıplar yaklaşık 50 kelime, ben ve bana der basit hayal oyunları kurar
36 ay çatal kullanır kısa sohbet eder, neden diye sorar diğer çocukların oyununa katılır

İki dille büyüyen çocuklar

Yurt dışında yaşayan ya da evde iki dil konuşulan pek çok Türk ailesi aynı soruyu sorar: İki dil konuşmayı geciktirir mi? Yaygın kabul gören görüşe göre iki dille büyümek tek başına konuşma gecikmesine yol açmaz. Evde Türkçe, kreşte Almanca duyan bir çocuğun iki dili karıştırması, bir cümleye iki dilden kelime koyması olağandır.

Kelime sayarken iki dili birlikte düşünün. "Su" kelimesini Türkçe, "Ball" kelimesini Almanca söyleyen bir çocuk iki kelime biliyordur. Yine de konuşma ya da işitmeyle ilgili bir endişeniz varsa, iki dilli olmayı açıklama olarak kabul edip beklemek yerine çocuk doktorunuza danışın. Gerekirse işitme testi ya da konuşma değerlendirmesi önerebilir.

Çocuk doktorunuza ne zaman danışmalısınız

CDC'nin önerisi her yaş için geçerli: İçinize bir şey takılıyorsa erken davranın ve sorun. Ailelerin çocuk doktoruna sıkça götürdüğü konular:

  1. Çocuğun 18 aylık olduğu hâlde yürümemesi; NHS bunu bir sağlık profesyoneliyle konuşmak için neden olarak sayıyor.
  2. Daha önce kullandığı kelimeleri ya da becerileri kaybetmesi.
  3. Yaşına ait listedeki birkaç maddenin hiç görülmemesi.
  4. İyi duyup duymadığından emin olamamanız ya da üç yaşına yaklaşırken konuşmasının başkaları tarafından çok zor anlaşılması.
  5. Nadiren işaret etmesi, size bir şey göstermemesi ya da sizin gösterdiğiniz yere bakmaması.

AAP, 18 ve 30. ay kontrollerinde genel gelişim taraması, 18 ve 24. ay kontrollerinde de otizm taraması yapılmasını öneriyor. Fark ettiklerinizi tarihiyle telefonunuzun notlarına yazın, gerekirse kısa bir video da götürün. Bir örüntünün ne anlama geldiğini yalnızca çocuğunuzu görebilen bir uzman söyleyebilir; bu yazı da dahil hiçbir liste bunu yapamaz.

Yerinde durmayan çocuğun fotoğrafını çekmek

1-3 yaş, aile fotoğrafçılığının en zor ve en keyifli dönemidir. Birkaç alışkanlık işi kolaylaştırır:

  1. Pozu değil, uğraşı çekin. Küp dizerken, su dökerken, tırmanırken eller meşgul olur, yüz rahatlar.
  2. Onun boyuna inin. Yetişkin boyundan çekilen karelerde çocuk küçük ve uzak görünür.
  3. Seri çekin, sonra seçin. Bir saniyelik hareketin içinde tek bir iyi kare vardır.
  4. Emir değil görev verin. "Kıpırdama" yerine "kapıyı çalar mısın?" çok daha iyi çalışır.
  5. Işığı sabit tutun. Her ay aynı odada sabah ışığında çekmek karşılaştırmayı kolaylaştırır.
  6. Aynı kapı pervazını kullanın. Her ay tam boy, ayaklar yerde, pervazın yanında bir kare; neden sabit bir referansın bu kadar önemli olduğunu bebeğin her gün fotoğrafını çekmek yazımızda anlattık.

Lens seçimi ve odaklama için iPhone ile bebek fotoğrafı çekmek rehberimize bakabilirsiniz. Uygulamadaki aylık Rehber kartları 36. aya kadar her ay için bir kare fikri sunar, böylece her seferinde yeni bir kurgu düşünmeniz gerekmez.

Bu karelerin çoğu aile içindir. İnternette paylaşmadan önce çocuğunuzun ileride bu fotoğraflar hakkında ne hissedebileceğini düşünmek için çocuk fotoğraflarını internette paylaşmak yazımızdaki pratik ölçütlere göz atabilirsiniz. Üçüncü yaş gününde aylık kareler sessiz ama etkileyici bir timelapse videosuna dönüşür. Hatırlatmalar ve her fotoğrafta çocuğun yaşı için TinyLapse'i App Store'da bulabilirsiniz.